Omgaan met risico’s en risicobeleving

Symposia en workshops

De COGEM heeft op 21 november 2013 een symposium georganiseerd ter gelegenheid van het afscheid van prof Bastiaan Zoeteman als voorzitter van de commissie. Tijdens dit symposium ‘Omgaan met risico's, dansen op een slap koord!’ gaven een vijftal sprekers hun visie op de thematiek van risicobeoordeling en het omgaan met risico’s.

André Knottnerus, voorzitter van de WRR, beet de spits af met zijn lezing over de rol van wetenschappelijk advies bij de risicobeoordeling. Mede aan de hand van een aantal historische ontwikkelingen kwam hij tot een aantal conclusies over de rol van wetenschappelijk advies, waaronder de noodzaak van signaleren en agenderen van nieuwe ontwikkelingen, het mobiliseren van expertise, en het betrekken van politiek en samenleving bij risicoafwegingen.

In de volgende presentatie ging André van der Zande, Directeur generaal RIVM, in op de rol van de wetenschap en het samenspel met de samenleving. Hij wees op het belang dat de wetenschap sociaal robuuste kennis genereert, met ander woorden: kennis die in het maatschappelijke debat een rol kan spelen. Emoties mogen in het debat niet als irrationeel weggezet worden, omdat risicoperceptie meer is dan een getalsmatige kansberekening. Hij pleitte ervoor dat de wetenschap actief is in een publieke ruimte waarin alle perspectieven bij elkaar worden gebracht, en die permanent aan verandering onderhevig is.

De derde spreekster Annemarie Jorritsma, Burgemeester Almere en Voorzitter Veiligheidsbestuur van de Veiligheidsregio Flevoland, ging in op het omgaan met risico’s en risicosituaties. Vroeger konden overheden bij incidenten en rampen volstaan met een dagelijks persbericht omdat de betrokken instanties de enige bron van informatie waren. Informatie is tegenwoordig echter bijna meteen beschikbaar via de sociale media. Overheden moeten hierop inspringen. Belangrijk is dat in de communicatie incidenten niet onnodig opgeblazen worden. Bij het optreden rond rampen en incidenten blijken draaiboeken en procedures van beperkte waarde, omdat ernstige incidenten bijna nooit voorkomen en er daardoor te weinig ervaring bij bestuurders is. Als laatste merkte ze op dat na elk ernstig incident er de roep is om nieuwe regelgeving en strengere procedures. Ze wees erop dat overhaaste nieuwe regelgeving geen bijdrage levert aan een veiliger Nederland.

Tjibbe Joustra, Voorzitter Onderzoeksraad Voor Veiligheid, sloot zich bij deze laatste opmerking aan. Aan de hand van enkele onderzoeken van de Onderzoeksraad schetste hij wat oorzaken kunnen zijn van het ontstaan van ernstige incidenten. Het zijn de onvoorziene en onverwachte gebeurtenissen die leiden tot ernstige effecten en schade, en mensenlevens kunnen kosten. Het (pro)actief en effectief kunnen inspringen van de betrokkenen op onverwachte zaken is belangrijker dan het hebben van draaiboeken of strikte procedures. Hij merkte verder op dat een risicoloze samenleving niet mogelijk is, en dat er dikwijls geen echte schuldige aan te wijzen valt bij een ernstig incident.

Bastiaan Zoeteman sloot het symposium af door stil te staan bij enkele belangrijke vragen rond de biotechnologie die buiten het directe mandaat van de COGEM liggen, maar die naar zijn mening voor de samenleving en de risicoperceptie van biotechnologie belangrijk zijn.

Duidelijk werd tijdens het symposium dat in de afgelopen decennia de invloed van de publieksperceptie van risico’s steeds belangrijker is geworden en dat risicobeoordeling niet langer een onderonsje is van experts. Het maken van risicoafwegingen is een gezamenlijke zaak van samenleving, wetenschap en politiek. Risicocommunicatie wordt steeds belangrijker waarbij de overheid niet langer de enige of belangrijkste bron van informatie en nieuws is, maar juist moet inspringen op informatie van derden. Daarbij moet de waarborging van veiligheid niet gezocht worden in steeds meer of andere regelgeving en procedures, maar in bewustwording, training, en tijdig onderkennen van nieuwe ontwikkelingen.

Foto's